Alkomat w miejscu pracy - jak zbudować politykę trzeźwości w firmie

Kontrola trzeźwości w firmie jest legalna, ale tylko wtedy, gdy spełnisz trzy warunki: wpiszesz ją do regulaminu pracy, uprzedzisz pracowników dwa tygodnie wcześniej i będziesz badać urządzeniem z ważnym dokumentem kalibracji. Bez któregokolwiek z nich kontrola jest podważalna, a firma naraża się na zarzut naruszenia dóbr osobistych pracownika.

Poniżej opisujemy, jak poukładać to od strony organizacyjnej i jakiego sprzętu potrzebujesz.

Kiedy firma może wprowadzić kontrolę trzeźwości

Od lutego 2023 roku pracodawca może samodzielnie prowadzić prewencyjne kontrole trzeźwości. Wcześniej wymagało to wezwania policji, co w praktyce oznaczało, że nikt tego nie robił.

Warunek jest jeden: kontrola musi być niezbędna do ochrony życia i zdrowia pracowników albo do ochrony mienia. To nie jest furtka do badania wszystkich bez powodu. Kontrola broni się sama tam, gdzie trzeźwość przekłada się wprost na bezpieczeństwo, czyli u kierowców, operatorów maszyn, obsługi wózków widłowych, pracowników budowy czy produkcji.

Są dwie różne ścieżki i warto ich nie mylić:

• Kontrola prewencyjna - planowa, obejmuje wskazaną grupę pracowników, wymaga zapisów w regulaminie i uprzedzenia z wyprzedzeniem.
• Kontrola na uzasadnione podejrzenie - doraźna, gdy zachowanie konkretnej osoby wskazuje, że może być pod wpływem alkoholu. Tu nie potrzeba wcześniejszych zapisów, ale samo podejrzenie musi mieć podstawy, a nie wynikać z niechęci przełożonego.

Co musi znaleźć się w regulaminie

Zasady kontroli wpisuje się do układu zbiorowego pracy albo do regulaminu pracy. Jeśli firma nie ma żadnego z tych dokumentów, wystarczy obwieszczenie dla pracowników.

Dokument musi określać co najmniej:

• że kontrola trzeźwości w firmie w ogóle jest wprowadzana,
• którą grupę lub grupy pracowników obejmuje,
• w jaki sposób będzie przeprowadzana, czyli jakim urządzeniem i w jakich okolicznościach,
• o jakiej porze albo z jaką częstotliwością.

Najczęstszy błąd na tym etapie to zapis w stylu "pracodawca może kontrolować trzeźwość pracowników". Zbyt ogólny, żeby cokolwiek dawał. Grupa musi być wskazana konkretnie, na przykład przez stanowiska albo działy.

Dwa tygodnie uprzedzenia

Pracowników objętych kontrolą trzeba poinformować najpóźniej dwa tygodnie przed jej wprowadzeniem. To termin, którego nie da się skrócić zgodą pracownika ani pilną potrzebą.

Osoby przyjmowane do pracy już po wdrożeniu kontroli dostają tę informację przed dopuszczeniem do obowiązków, razem z pozostałymi dokumentami.

Jak wygląda kontrola krok po kroku

Badanie prowadzi się metodą, która nie wymaga laboratorium, czyli zwykłym pomiarem wydychanego powietrza. W praktyce oznacza to alkomat.

1. Pracownik wykonuje pomiar w obecności osoby wyznaczonej w regulaminie.
2. Urządzenie pokazuje wynik w miligramach na litr wydychanego powietrza albo w promilach, zależnie od modelu.
3. Jeśli wynik jest zerowy, sprawa kończy się bez żadnego dokumentu.
4. Jeśli urządzenie wykaże alkohol, pracodawca sporządza protokół z badania i nie dopuszcza pracownika do pracy w tym dniu.

Kontrola nie może mieć charakteru dyskryminującego i musi odbywać się z poszanowaniem godności pracownika. Prosto mówiąc: nie robi się tego przy całej hali ani pod pretekstem porachunków.

Osobna sprawa to samo urządzenie. Badanie ma sens wyłącznie wtedy, gdy alkomat ma ważny dokument kalibracji. Urządzenie po terminie potrafi wskazać alkohol u osoby trzeźwej albo zero u nietrzeźwej, a w sporze z pracownikiem taki wynik nie obroni się w żadnym postępowaniu.

Co oznacza wynik pomiaru

Progi są trzy i każdy oznacza dla pracodawcy co innego:

• Poniżej 0,2 promila (0,1 mg/l) - uznaje się, że kontrola nie wykazała alkoholu. Pracownik normalnie przystępuje do pracy.
• Od 0,2 do 0,5 promila (0,1-0,25 mg/l) - stan po użyciu alkoholu. Pracownik nie zostaje dopuszczony do pracy w tym dniu.
• Powyżej 0,5 promila (0,25 mg/l) - stan nietrzeźwości. Poza niedopuszczeniem do pracy otwiera to drogę do konsekwencji dyscyplinarnych, z rozwiązaniem umowy włącznie.

Niedopuszczenie do pracy oznacza dla pracownika utratę wynagrodzenia za ten dzień. Jeśli jednak badanie ostatecznie nie potwierdzi alkoholu, ten dzień traktuje się jak usprawiedliwioną nieobecność z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Gdy pracownik nie zgadza się z wynikiem

Pracownik ma prawo zakwestionować odczyt. Wtedy sprawę rozstrzyga badanie krwi albo pomiar wykonany przez wezwane organy porządkowe.

Ma też prawo poprosić o okazanie dokumentu kalibracji urządzenia, którym go zbadano. To kolejny powód, żeby trzymać terminy przeglądów i mieć papiery pod ręką, a nie w segregatorze u księgowej.

Gdy pracownik odmawia badania

Pracodawca nie zmusi nikogo do dmuchania siłą. Odmowa nie jest jednak bez konsekwencji: podstawową jest niedopuszczenie do pracy w danym dniu, a przy stanowiskach związanych z bezpieczeństwem odmowa bywa traktowana jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. W spornej sytuacji zarówno pracodawca, jak i pracownik mogą żądać wezwania policji, która przeprowadzi badanie.

Dlatego regulamin powinien z góry określać, co dzieje się przy odmowie. Zapisane wcześniej zasady oszczędzają awantury w momencie, gdy sytuacja jest już gorąca.

Jaki alkomat sprawdzi się do kontroli w firmie

Do kontroli pracowniczej nie nadaje się urządzenie za osiemdziesiąt złotych. Liczy się powtarzalność wyniku i to, żeby pomiar dało się obronić.

Trzy rzeczy, na które patrzymy przy doborze sprzętu dla firm:

• Czujnik elektrochemiczny - półprzewodnikowy przy kilkudziesięciu pomiarach dziennie rozjeżdża się zbyt szybko.
• Krótki czas gotowości między pomiarami - przy kontroli całej zmiany na bramie urządzenie musi wyrabiać tempo.
• Ważny dokument kalibracji i przewidywalny koszt przeglądów - przy intensywnym używaniu kalibracja wypada częściej niż raz w roku.

Firmy, które kontrolują trzeźwość regularnie, najczęściej wybierają urządzenia stacjonarne albo profesjonalne alkomaty przenośne z drukarką, bo wydruk z datą i godziną jest wygodniejszy niż ręczne spisywanie protokołu. Pełną ofertę urządzeń dla zakładów pracy znajdziesz w kategorii alkomaty.

Kalibrujemy każdy alkomat przed wysyłką i prowadzimy własny serwis, więc terminy przeglądów możemy pilnować za Ciebie.

Najczęstsze błędy przy wdrażaniu

• Kontrola bez zapisów w regulaminie. Najpoważniejszy błąd. Badanie przeprowadzone bez podstawy w dokumentach jest podważalne, a firma naraża się na zarzut naruszenia dóbr osobistych.
• Objęcie kontrolą wszystkich pracowników. Kontrola ma chronić życie, zdrowie albo mienie. Przy stanowisku biurowym trudno to uzasadnić.
• Pominięcie dwutygodniowego uprzedzenia. Termin jest sztywny.
• Badanie urządzeniem po terminie kalibracji. Wynik nie obroni się w sporze, a przy okazji może krzywdzić trzeźwych pracowników.
• Brak protokołu przy wyniku dodatnim. Bez dokumentu trudno wyciągnąć jakiekolwiek konsekwencje.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pracodawca może badać alkomatem wszystkich pracowników?

Nie. Kontrola obejmuje grupy wskazane w regulaminie i musi być uzasadniona ochroną życia, zdrowia albo mienia. Przy stanowiskach biurowych takie uzasadnienie jest trudne do obrony.

Ile czasu przed wprowadzeniem kontroli trzeba uprzedzić pracowników?

Najpóźniej dwa tygodnie. Osoby zatrudniane później dostają tę informację przed dopuszczeniem do pracy.

Co grozi pracownikowi za odmowę badania?

Podstawowo niedopuszczenie do pracy w danym dniu i utrata wynagrodzenia za ten dzień. Na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem odmowa bywa traktowana jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Czy alkomat do kontroli w firmie musi być kalibrowany?

Tak. Badanie ma sens wyłącznie urządzeniem z ważnym dokumentem kalibracji, a pracownik ma prawo poprosić o jego okazanie.

Od ilu promili pracownik nie zostaje dopuszczony do pracy?

Od 0,2 promila, czyli 0,1 mg/l w wydychanym powietrzu. Powyżej 0,5 promila mówimy o stanie nietrzeźwości.